07 April 2016

Адыгэ Республикэ: Японием къикIыгъэ шIэ­ны­гъэлэжьхэм Адыгэхэмрэ Японхэмрэ зэрагъапщэх


Японием къикIыгъэхэм лъэпкъ гупшысэу къаIэ­тыгъэр зы илъэскIи зэшIопхын плъэкIыщтэп. Ар къыдэтлъытэзэ, зэхахьэу зыхэлэжьагъэхэм еплъы­кIэу афытиIэр зэфэтхьысыжьы тшIоигъу. ШIэ­ны­гъэлэжьэу Ицудзи Тангику, музыкэм пыщагъэу Чика Шинохара лъэпкъ зэфэшъхьафхэр искусствэм ыбзэкIэ зэдагъэгущыIагъэх.

Апэрэ зэIукIэгъур

Хэгъэгу чыжьэм къикIы­гъэ­хэм апэрэу уаIукIэмэ, сэламым нэмыкIэу сыда зэдэгущы­Iэгъур къызыщебгъажьэмэ на­хьышIур? Лъэпкъ искусствэм щызэлъа­шIэрэ ГъукIэ Замудин къызэ­риIуагъэмкIэ, Японием къикIы­гъэхэр адыгэхэм афэдэх, псын­кIэу уагу­ры­Iощт.

Ицудзи Тангику урысыбзэр ешIэ. Хоккайскэ университетым идоцент, филологием пыщагъ. ЯпчъагъэкIэ бэ мыхъурэ лъэпкъэу айнхэм, чIыпIэрыс лъэпкъхэм ятарихъ, ­якультурэ, яшэн-хабзэхэр зэгъэ­шIэгъэн­хэм­кIэ егъэжьэпIэшIухэр ышIы­гъэх. Ишъхьэгъусэу Чика ­Шинохара орэдыIу, музыкальнэ Iэмэ-псымэхэм афэнэIуас.

— Адыгеим дэгъоу къы­щыт­пэгъокIыгъэх, — къаIуатэ япон хьакIэхэм. — ГумэкIэу тиIэр тщагъэгъупшагъэу къытщэхъу. ГъукIэ Замудин адыгабзэр те­гъашIэ…

ХьакIэхэр мэщхых, зэIукIэ­гъум гукIэ зэрафэхьазырхэр къахэщы.

Ректорым дэжь

Адыгэ къэралыгъо университетым иректорэу Хъунэго Рэ­щыдэ хьакIэхэр IукIагъэх. Ицу­дзи Тангику къызэриIуагъэу, Японием имызакъоу, айнхэр Урысыем ишъолъырэу Сахалин, нэмыкIхэм арысых. Урысыем щыпсэурэр айн нэбгыри 105-рэ ныIэп. Яныдэлъ­фы­бзэкIэ тхакIэ ашIэрэп, ал­фавитэу афызэхагъэуцуагъэр икъоу агъэфедэрэп. ГумэкIыгъоу яIэр нахьыбэ хъунымкIэ щынагъо щыI.

Хъунэго Рэщыдэ Адыгэ къэралыгъо университетым июбилей зэрэхагъэунэфыкIыгъэм, уахътэм диштэрэ зэхъо­кIыны­гъэхэм къатегущыIагъ. Хоккайдэрэ Адыгеимрэ яапшъэрэ еджа­­пIэхэм язэпхыныгъэхэр агъэ­псынхэмкIэ амалхэр щыIэ­хэу Р. Хъунагом ылъытагъ.

Адыгеир къызэрэхагъэщыгъэр

Интернетым ихъытыу Циудзи Тангику еплъызэ, адыгэмэ яму­зыкальнэ Iэмэ-псымэу шыкIэ­пщынэр ылъэгъугъ, зэгъэ­пшэн­хэр ышIыгъэх. Адыгэхэр япчъа­гъэкIэ бэ мыхъухэу ­Урысыем зэрэщыпсэухэрэр, тарихъ гъэ­шIэгъон яIэу дунаим зэ­рэтетхэр къыдилъытэхи, гъогу чыжьэ къы­техьанэу мурад ышIыгъ. Лъэпкъэу айнхэм адыгэ­хэр аригъапшэхэзэ, якультурэ, ягъэ­сэныгъэ зэфихьысыжьы шIои­гъуагъ.

— Адыгеим ащ фэдиз гъэ­хъа­гъэ иIэми тшIэгъахэп, — къа­Iуатэ хьакIэхэм. — Адыга­бзэр къэралыгъуабзэу шъуиI, орэд дахэхэр композиторхэм аусыгъэх, шIэныгъэлэжьхэм яIоф­шIагъэ дунэе мэхьанэ ­етэты.


Пресс-зэхахьэр

Адыгэ къэралыгъо универси­тетым итхылъеджапIэ пресс-кон­ференциеу щыкIуагъэм, шIэ­ныгъэлэжьхэу Бырсыр Батырбый, Пэнэшъу Уцужьыкъо, Унэ­рэкъо Рае, ЕмыкI Нурджан, Лэ­упэкIэ Нурбый, ­общественнэ Iофыгъохэм апыщагъэу Чэмы­шъо Гъазый, искусствэм иIо­фы­шIэхэр, студентхэр къы­щы­­гу­щыIагъэх, упчIабэ хьакIэ­хэм аратыгъ.

Японием макIэ хъурэ лъэпкъ­хэм якультурэ къыщаухъумэ, ау Iофхэр икъоу лъыкIуатэхэ­рэп. Айнхэм афэдэ лъэпкъхэм яныдэлъфыбзэ ашIомыкIо­дынымкIэ Адыгеим щысэ зэрэ­тырахыщт амалхэр хьакIэхэм къаIотагъэх. Тэ, адыгэхэм, ли­те­ратурэу тиIэр дунаим щашIэ, айнхэм тхыгъэ яIэп пIоми хъущт.

Адыгэ Республикэм культу­рэм­кIэ иминистрэ игуадзэу ШъэуапцIэкъо Аминэт иупчIэхэр лъэпкъ искусствэм ишIэжь, игъэфедэн афэгъэхьыгъагъэх. Лъэпкъ фольклорым цIыфыр зэрипIурэр, орэдхэр лIэужхэм зэIэпахызэ гъашIэм зэрэщылъа­гъэкIуатэхэрэр, нэмыкI къэбархэр гъэшIэгъоныгъэх. Адыгэхэм пэсэрэ лIыхъужъ орэдэу къалъыIэсыжьыгъэхэр хьакIэмэ зэхахыгъэх.

ЛэупэкIэ Нурбый археологи­ем нахь дихьыхызэ, лъэпкъ шIэ­жьым изыкъегъэIэтын нэ­бгырабэмэ зэдыряIофэу зэрэщытыр щысэшIухэмкIэ къыушы­хьатыгъ. ШIэныгъэлэжьэу Пащты Мадинэ иупчIэхэр бзэмрэ искусствэмрэ язэпхыныгъэ­хэм яхьылIагъэх. Заохэм къа­пкъырыкIэу дунаим текIоды­кIы­гъэ лъэпкъхэм ятарихъ хьа­кIэхэр щыгъуазэх. Адыгэхэм зэо хьылъэхэр къызэранэкIын­хэ, пытэу алъэ теуцонхэ зэра­лъэкIыгъэм осэ ин фашIыгъ.

Адыгэ Республикэм искусст­вэхэмкIэ иколледж ыуж хьа­кIэхэр Лъэпкъ музеим рагъэ­блэгъагъэх, адыгэ хьакIэщым гущыIэгъу щызэфэхъугъэх.


ХьакIэщыр лъэпсэшIум ипытапI

Японхэм ямузыкальнэ Iэмэ-псымэу тонкори бзэпси 5 иI. Чика Шинохара орэдыр къыхедзэ, ишъхьэгъусэ къыдежъыу. Орэдышъом уедэIузэ, адыгэ мэ­къамэхэм афэогъадэ. Зэгорэм адыгэхэмрэ японхэмрэ зэдэпсэущтыгъэхэу, зэгъунэгъу­хэу къыпщегъэхъу.

ТиныбжьыкIэхэу Осмэн Нурай, Пащты Гупсэ, ЛIыбзыу Щан, Гъогъо Дамир шыкIэпщы­нэхэмкIэ къадежъыухэзэ, ти­лъэпкъ орэдхэр къаIуагъэх. Зэ­лъашIэрэ Нэгэрэкъо Казбек къэмылапщ, шыкIэпщынау, орэ­дыIу. Шэбатныкъо фэгъэхьыгъэ нарт орэдыр къызэриIогъэ шIы­кIэм хьакIэщым щызэIукIа­гъэ­хэм осэ ин фашIыгъ.

ГъукIэ Замудин якIэщакIоу Дугъ Эрсин, Едыдж Севилэ, Хъунэ Семэ, ШэрэлIыкъо Хьамиджэ, Боджэкъо Бэлэ, Шъхьэбэцэ Маринэ ижъырэ адыгэ орэдхэр къаIуагъэх. Япон хьа­кIэхэм яорэдхэри хьакIэщым щызэхэтхыгъэх.

ЕплъыкIэхэр

IэкIыб къэралыгъохэм къа­рыкIыжьыгъэхэу Цэй НэшIат, Едыдж Севилэ, Едыдж Мэмэт, Бажь Кая, МэщфэшIу ­Нэдждэт, Урысыем изаслуженнэ артис­тэу, Адыгеим инароднэ артис­тэу Пэрэныкъо Чатибэ, журна­листхэу ГъукIэлI Сусанэ, Борэ­къо Фатимэ, Шъхьэлэхъо Маритэ, сурэтышI-модельер цIэ­рыIоу СтIашъу Юрэ, искусст-
вэм иIофышIэхэу гущыIэгъу ­тызыфэхъугъэмэ адыгэхэмрэ японхэмрэ якультурэ зэрагъа­пшэзэ, лъэпкъхэр зэфэзыщэрэ мэкъамэхэр, усэхэм ахэлъ гупшысэхэр зэрэгъэшIэгъонхэр хагъэунэфыкIыгъэх.


Пчэгур аIыгъ

ГъукIэ Замудин шыкIэпщынэр хьакIэхэм шIухьафтын афи­шIыгъ. Японием къикIыгъэхэм тонкори дахэр 3. ГъукIэм нэпэеплъ шIухьафтын къыфа­шIыгъ. ХьакIэщым щыкIогъэ зэхахьэр адыгэ джэгукIэ аухыгъ. Уджым зынэсыхэм, Ицудзи Тангикурэ Чика Шинохарарэ зэгъусэхэу пчэгум къихьа­гъэх, тIурытIу къашъом хилъэса­гъэх…

ХьакIэхэр IофшIапIэу «Нанэм» зэкIохэм, чынэ зэре­шIа­гъэхэр, ГъукIэ Замудин иIэ­шIагъэхэр зэрашIогъэ­шIэ­гъо­ныгъэр къытфаIотагъ. Археологэу Тэу Аслъан лъэп­къым итарихъ зэрэбаим щи­гъэ­гъоза­гъэх.

— Гушъхьэ кIуачIэр зыIэ­тырэм уасэ зэрэфэпшIыщтыр сшIэрэп, — къеIуатэ Ицудзи Тангику. — Дэхагъэу Адыгеим щытлъэгъугъэр егъашIи тщыгъупшэщтэп. Гуфэбэныгъэ ахэлъэу къызэрэтпэ­гъокIыгъэ­хэм шIэныгъэлэжь Iофыгъоу дгъэцакIэрэр къытфигъэ­псын­кIэщт. Шъопсэу, хъяркIэ.

Аужырэ гущыIитIур хьакIэм адыгабзэкIэ къабзэу къытиIуагъ.

ШIукIэ Тхьэм тызэфехь.

ЕМТIЫЛЪ Нурбый.

Сурэтхэр зэхахьэм къыщытетхыгъэх.



No comments:

Post a Comment

Адыгэ Хэку
Дунае
Кавказ Урысие
Диаспорэ
Тхыгъэхэр
Хэкугъэзэжьын
Адыгэ УпчIэ
Археологиер Экологиер
Спортыр
Туризм